„Uwikłanie się” w sytuację korupcyjną wpływa często na całe dalsze życie, ograniczając podstawowe prawo każdego człowieka do wolności w podejmowaniu decyzji.

1. Konsekwentne egzekwowanie uzasadnionych uprawnień może w wielu wypadkach zapobiec propozycjom korupcyjnym ze strony osób, oczekujących na korzyści materialne (osobiste) w zamian za czynności (decyzje), do których są zobowiązane i za które otrzymują wynagrodzenie.

 

  • - Zgodnie z obowiązującymi przepisami (art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego) organy administracji publicznej są obowiązane do należytego  i wyczerpującego informowania osób zainteresowanych o okolicznościach prawnych i faktycznych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw  i obowiązków. Są także obowiązane do udzielania niezbędnych wyjaśnień  i wskazówek. Podobne obowiązki określają przepisy dotyczące wielu innych podmiotów — np. art. 31 ustawy z dnia 5 grudnia 1996r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (j.t. Dz.U.Nr 21 z 2002r., poz.204 z późn. zm.).

 

  • Każdemu obywatelowi służy zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 63) prawo składania skarg na zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo ich pracowników, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie sprawy (art. 227 k.p.a.). Skargi można kierować do przełożonego pracownika lub organu wyższego stopnia (nie obowiązuje zasada bezpośredniości).
  • Skargi można składać pisemnie (najlepiej listem poleconym) lub ustnie — obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości telefonicznego składania skarg. Informacja o osobach przyjmujących skargi oraz dniach i godzinach przyjęć (co najmniej raz w tygodniu również w godzinach popołudniowych) powinna być wywieszona na widocznym miejscu, w siedzibie danej jednostki organizacyjnej (art. 235 k.p.a.).
  • Do rozpoznawania skarg na bezczynność organów administracji publicznej właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz.1270). Ochrony uprawnień można również dochodzić w innych postępowaniach, np. cywilnym.
  • Wiele fundacji, stowarzyszeń i innych organizacji pozarządowych bezpłatnie udziela porad prawnych i pomocy w dochodzeniu swoich uprawnień. Informacje       o nich można między innymi uzyskać w sieci internetowej. W postępowaniu cywilnym sąd może zwolnić stronę — na jej uzasadniony wniosek — od kosztów w całości lub części i wyznaczyć jej adwokata albo radcę prawnego (art. 117 Kodeksu postępowania cywilnego).


2. W wypadku żądania lub proponowania korzyści majątkowej (osobistej) oraz posiadania informacji o przestępstwie korupcyjnym popełnionym przez inne osoby:

  • - w tym zakresie przede wszystkim można (a nawet należy) zwrócić się o pomoc do wyspecjalizowanych organów ścigania tj. Policji lub Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W jednostkach tych — na szczeblu wojewódzkim — powołano specjalne komórki do zwalczania przestępczości korupcyjnej, z którymi można porozumieć się również telefonicznie, np. za pośrednictwem oficera dyżurnego. Dysponują one zarówno wiedzą procesową oraz operacyjną, a także profesjonalnymi środkami technicznymi umożliwiającymi prawidłowe zabezpieczenie dowodów popełnienia przestępstwa,
  • w wypadku przeszkód w nawiązaniu kontaktu z tymi organami, należy samodzielnie dążyć do uzyskania — w miarę możliwości — jak największej ilości obiektywnych dowodów na potwierdzenie popełnienia tego przestępstwa, np. nagranie rozmowy, różnego rodzaju dokumenty, postronni świadkowie itp.,
  • o uzasadnionym podejrzeniu przestępstwa korupcji można na piśmie lub osobiście zawiadomić również najbliższą jednostkę prokuratury. Z tej czynności zostanie spisany protokół. Osoba zgłaszająca o przestępstwie korupcji popełnionym przez inne osoby może się zwrócić o nie ujawnianie, iż złożyła zawiadomienie. Informacja taka zostanie zbadana poprzez czynności operacyjne.

3. Osoba, która popełniła przestępstwo korupcyjne może uniknąć odpowiedzialności karnej lub uzyskać złagodzenie kary w okolicznościach, o jakich mowa w części IV niniejszego opracowania.

  • O popełnieniu przestępstwa należy osobiście zawiadomić organ powołany do ścigania przestępstw, tj. prokuraturę, Policję lub Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Można to uczynić pisemnie, przy czym pismo takie musi być własnoręcznie podpisane.
  • W wypadku wręczenia korzyści majątkowej (osobistej) przez więcej osób, dla skorzystania przez nie (lub niektóre z nich) z bezkarności lub złagodzenia kary, niezbędne jest równoczesne zawiadomienie przez te osoby o popełnionym przestępstwie.

4. Podkreślić należy, iż jednym z podstawowych zachowań obywatelskich ograniczających korupcję jest odmowa wręczenia czy też przyjęcia łapówki. Trzeba sobie uświadomić, że „uwikłanie się” w sytuację korupcyjną wpływa często na całe dalsze życie, ograniczając podstawowe prawo każdego człowieka do wolności w podejmowaniu decyzji. Nie ujawniając takiej sytuacji, stajemy się swoistymi „zakładnikami” współsprawcy przestępstwa oraz ewentualnie innych osób.